• Alles
  • Arbeidsmarkt
  • Arbeidsrecht
  • Arbo
  • Coaching
  • Detacheren
  • Flexwerk
  • Inzetbaarheid
  • Mobiliteit
  • Opleiden & leren
  • Re-integratie
  • Recruitment
  • Talent management
  • Werving & Selectie
  • Wetgeving

Wie is er nu gehandicapt?

door Brigitte van Lierop
‘Hij is gehandicapt’ zullen de meeste mensen denken als ze een man in een rolstoel voorbij zien komen. Daarmee verwordt de man in de rolstoel tot een product van zijn aandoening. Dat vinden we terecht als we er van uitgaan dat er een ‘wij’ is die geen handicap heeft en ‘zij’ die dat wel hebben.

Ik heb geen handicap, althans voor zover mij bekend. Nu verplaats ik mij in de tijd en ga voor een vakantieverblijf naar Martha’s Vineyard, een eiland ten zuiden van Cape Cod in de Verenigde Staten.

Op Martha’s Vineyard was vroeger een extreem hoog percentage van de bevolking doof. Door de geïsoleerde ligging van het eiland ontwikkelde de dovengemeenschap een eigen gebarentaal, de Martha’s Vineyard Sign Language (MVSL). Als ik mij onder de bevolking van Martha’s Vineyard begeef, lukt het mij niet om met hen een gesprek aan te gaan. Ik versta hen niet en zij verstaan mij niet. Ik ben in de minderheid, zij in de meerderheid. Wie is er nu gehandicapt?

Handicap of beperking?

Blijkbaar is het niet zo zwart-wit om te spreken over een handicap, of met een wat officiëlere term: over een beperking. Dat zien we ook terug in de definities rondom deze begrippen. En in die definities heeft zich een duidelijke evolutie voorgedaan. Vroeger was het simpel: je bent doof dus je bent gehandicapt. We noemen dat het medisch modelmatig denken.

Koppeling tussen persoon en aandoening

Dat het medisch modelmatig denken niet helemaal eerlijk is tegenover de persoon die doof is, blijkt uit de opvolger van deze definitie: ‘je bent doof, dus je bent beperkt in je kunnen. Als je daar last van hebt, dan ben je gehandicapt.’ Nog steeds zien we de sterke koppeling tussen de persoon en de aandoening. Bovendien valt meteen op dat deze redenering niet eerlijk is. De omgeving speelt namelijk een enorm grote rol in het al dan niet last hebben van een aandoening.

Omgeving is beperkende factor

Wat zeggen we tegenwoordig? Je hebt een aandoening en afhankelijk van hoe de omgeving is ingericht, heb jij last van die omgeving en kun je meer of minder participeren in die omgeving. Daarmee is het duidelijk dat niet de persoon de beperkende factor is, maar de omgeving. En dat is wat ik graag scherper zou willen terug zien als het gaat over het zorgen dat mensen met een beperking optimaal kunnen participeren in werk.

Participeren zonder drempels

Het kan zo simpel zijn. Als je in je bedrijf geen drempels meer hebt, kan de werknemer in een rolstoel overal komen, mits de deuren breed genoeg zijn. Hij ervaart geen beperking. Als jij het die collega met autisme niet kwalijk neemt dat hij je niet aankijkt en dat hij vrij monotoon praat, soms zelf op een voor jouw gevoel onaardige toon, dan ben jij ‘die omgeving’ die zorgt dat de persoon met een beperking gewoon kan participeren. Die zorgt dat hij niet gehandicapt is en zich gewenst voelt in zijn werkomgeving.

Het simpele gegeven dat we een beperking, handicap, stoornis of aandoening vrijwel altijd koppelen aan de persoon en niet aan de omgeving, beïnvloedt hoe we denken over wat het probleem is en waar de oplossing zit.

Inclusievere werkvloer voor iedereen prettig

Er zijn inmiddels bedrijven die deze denkwijze omarmd hebben en ‘gaan voor inclusief en toegankelijk’. Het mooie is dat ze bij hun ontdekkingstocht naar inclusie zien hoe relatief simpele aanpassingen de beperkingen van werknemers volledig kunnen opheffen. Tegelijkertijd hebben veel meer collega’s zonder die beperkingen eveneens plezier hebben van de aanpassingen. Zo besluit bijvoorbeeld een bedrijf om alle afdelingen op dezelfde manier in te richten. De heldere structuur helpt de werknemer die blind of slechtziend is bij het zich verplaatsen over de verschillende afdelingen. De werknemer met autisme kan snel wennen en daardoor op verschillende afdelingen werken. En voor alle werknemers is het prettig om meteen te weten wat waar is. Een generieke aanpak, met een positief gevolg voor iedereen!

Meer weten over werken met mensen met een beperking? Kijk dan hier.

Brigitte van Lierop Senior partner Disworks