• Alles
  • Arbeidsmarkt
  • Arbeidsrecht
  • Arbo
  • Coaching
  • Detacheren
  • Flexwerk
  • Inzetbaarheid
  • Mobiliteit
  • Opleiden & leren
  • Re-integratie
  • Recruitment
  • Talent management
  • Werving & Selectie
  • Wetgeving

Re-integratie en loonbetaling bij ziekte: lessen uit Europa

door Mr. Dr. Mark Diebels
De Nederlandse werkgever heeft vergaande verantwoordelijkheid voor zijn zieke medewerkers. Niet alleen twee jaar loon doorbetalen, maar ook tal van re-integratieplichten. In de Westerse wereld neemt Nederland een unieke plek in, die begrijpelijk is vanwege het WAO-debacle uit de jaren zeventig en tachtig. Maar zijn wij niet doorgeschoten? En zijn er lessen te leren van Europa of hoe het in Duitsland is geregeld? Een pleidooi voor verandering.

De werkgeversplichten bij zieke werknemers zijn onevenredig groot en alles staat in het teken van arbeidsparticipatie. De cijfers van verzuim en instroom in arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zijn echter slechter dan in Duitsland. Hoe kan het anders?

Invloed van Europa

Nederland zou meer rekening moeten houden met Europese eisen. Met de Europese werkgelegenheidsaanpak wordt gestreefd naar een sociale markteconomie, waarin iedereen meedoet. Elk land mag daarvoor zijn eigen beleid voeren, maar moet wel voldoen aan gemeenschappelijke doelstellingen. Eén van de gemeenschappelijke doelen is een balans tussen werkgever, werknemer en overheid als het gaat om kosten en verantwoordelijkheden, met speciale aandacht voor het mkb. Nederland voldoet daar niet aan als het gaat om loondoorbetaling bij ziekte: de werkgever heeft veel verantwoordelijkheid en kosten, de werknemer een klein beetje en de overheid vrijwel niet. Europa vraagt dus om meer balans. Drie voorbeelden om dat te bereiken.

1. Balans in oorzaak ziekte

Er zou een fundamentele discussie moeten worden gevoerd wat de reden is dat de werkgever loon bij arbeidsongeschiktheid moet betalen. Voor bedrijfsongevallen en beroepsziekten is dat logisch. Maar loonbetaling bestaat ongeacht de oorzaak van de ziekte: ook bij privéproblemen of bij medische kwalen die samenhangen met ongezond of gevaarlijk gedrag. Waarom moet de werkgever dit betalen? Minister Asscher antwoordde onlangs dat een systeem dat selecteert naar oorzaak alleen maar zal leiden tot juridische discussie of iets door het werk of door privéomstandigheden komt. Het leidt af van re-integratie, zei hij. Toch zijn er gegronde twijfels of het wel rechtvaardig is dat de werkgever opdraait voor een risico waar hij geen invloed op heeft. Is een systeem met een onderscheid in professionele risico’s (voor rekening van de werkgever) en privérisico’s (voor rekening van de werknemer of de samenleving) niet eerlijker? Die discussie wordt in Nederland niet genoeg gevoerd.

2. Balans in lengte loondoorbetaling

Verkort de loondoorbetalingsverplichting bij ziekte naar drie maanden voor kleine bedrijven en naar één jaar voor overige werkgevers. Bij een periode van één jaar is er nog voldoende prikkel voor werkgevers om re-integratie in te zetten; het tweede jaar voegt relatief weinig meer toe. Een jaar loondoorbetaling leidt er volgens onderzoek wel toe dat kleine bedrijven minder makkelijk mensen aannemen: de kosten bij eventuele ziekte zijn zo hoog, dat er risicoselectie optreedt. Bij drie maanden loonbetaling voor hen is de kans van selectie op gezondheid een stuk kleiner. Na de loondoorbetalingsperiode komt de ZW tot uitkering, dus de zieke werknemer valt dan onder een collectief en solidair vangnet. Doet de werkgever te weinig aan re-integratie dan kan het UWV de betaalde ZW-uitkering op hem verhalen.

3. Balans in re-integratieplichten

Uit onderzoek blijkt dat het tweede spoor nauwelijks iets toevoegt. Het wordt vaak gezien als een ‘moetje’ om het UWV tevreden te houden. Dit zou moeten worden afgeschaft. Daar komt bij dat het UWV eist dat een werkgever vanaf een bepaald moment met hagel schiet; zowel eerste als tweede spoor tegelijk bewandelen. Het arbeidsrecht kent echter een verplichte volgorde: eerst terugkeer in eigen arbeid. Als dat onmogelijk blijkt, een andere passende functie intern en pas als dat vervolgens onmogelijk blijkt in passend werk bij een andere werkgever. Het UWV zou ook de arbeidsrechtelijke volgorde over moeten nemen.

Inspiratie uit Duitsland

Het kan ook anders door goed te kijken naar twee Duitse voorbeelden. Allereerst hebben zij een systeem waarin alle werkgevers dezelfde periode van loondoorbetaling hebben. Kleine bedrijven kunnen echter op aanvraag een groot deel van het doorbetaalde ziekteloon vergoed krijgen. Het geld daarvoor komt uit een collectief door de werkgevers gefinancierde verzekering. Daarmee zijn voor hen per saldo de lasten lager. Ten tweede legt Duitsland meer verantwoordelijkheid bij de werknemer: als hij schuld heeft aan zijn arbeidsongeschiktheid hoeft er niet te worden betaald. Voorbeelden zijn ziekteverzuim na het zetten van een tatoeage, het kickboksen, het niet dragen van een autogordel of een esthetische operatie. In Nederland moet er wel betaald worden, maar er is voor te pleiten de werknemer meer te wijzen op zijn eigen zorgplicht.

Meer balans

Door de loondoorbetalingsplicht te bekorten, het mkb te ontzien en de werknemer meer aan te spreken op zijn eigen verantwoordelijkheid is te voldoen aan de Europese eis van meer balans. Minister Asscher komt een dezer dagen met een evaluatie van knelpunten rond ziekteverzuim. Hopelijk neemt hij deze suggesties over.

Mr. Dr. Mark Diebels Arbeidsrechtadvocaat